بانوی شعر فارسی، قصیدهسرای توانا
رخشنده اعتصامی معروف به پروین اعتصامی در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ در تبریز به دنیا آمد. پدرش یوسف اعتصامی آشتیانی (اعتصامالملک) از نویسندگان و مترجمان مشهور دوران مشروطه بود. پروین از کودکی تحت آموزش پدرش قرار گرفت و استعداد شگرفش در شعر و ادبیات فارسی از همان سنین کم نمایان شد.
وی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مدرسه آمریکایی تهران گذراند و سپس به دانشسرای عالی رفت. پروین در سن هشت سالگی شروع به سرودن شعر کرد و نخستین شعرهایش را در محافل ادبی آن زمان خواند.
در سال ۱۳۱۳ با پسرعموی پدرش ازدواج کرد، اما این ازدواج تنها پس از دو ماه و نیم به جدایی انجامید. پروین پس از جدایی به خانه پدری بازگشت و به تدریس در دانشسرای عالی پرداخت.
پروین اعتصامی در ۱۵ فروردین ۱۳۲۰ در سن ۳۴ سالگی بر اثر بیماری حصبه درگذشت و در حرم حضرت معصومه در قم به خاک سپرده شد.
پروین بیشتر در قالب مثنوی و قطعه شعر سروده است و در این قالبها مهارت ویژهای داشت.
اشعار پروین سرشار از مضامین اجتماعی، انتقاد از ظلم و دفاع از محرومان است.
او از نخستین شاعران زنی است که به مسائل زنان و حقوق آنان پرداخته است.
سبک شعری پروین تلفیقی زیبا از سادگی بیان و عمق معانی است.
دیوان پروین شامل ۶۰۶ شعر در قالبهای مثنوی، قطعه و قصیده است که نخستین بار پس از مرگش به کوشش پدرش چاپ شد.
مثنویهای پروین از مشهورترین آثار او هستند که مضامین اخلاقی و اجتماعی را با زبانی روان و تأثیرگذار بیان میکنند.
قطعات پروین اغلب دارای محتوای انتقادی و اجتماعی هستند و نگاه تیزبین او به مسائل جامعه را نشان میدهند.
ای بلبل طبع خوشخوان این چه هوس است
که همه روز به یک شاخه نمودی قفس است
نغمهات از سر سودا و جنون میآید
طبع تو بیخبر از حال زمان و مکان است
ز کاروان حله بربستند چون سحر شتر
به دشت پرورده پر شد ز بسدر و ز جگر
به باغ اگر طعنه زنند ای گل تازه بر
که عمر خود به چه کردی که شدی خشک و پژمر
دانش آموز تا ز دانش نیاسود
هرگز از نادانی خود نرهد
تا نفسش در کمند هوش است
در خور دانشوری نباشد